Gökdoğanlar

Gökdoğan (Falco peregrinus), mavi-gri sırtı, çizgili açık renk göğsü ve gözünün altından inen koyu "bıyık" lekesiyle tanınan orta boy bir doğandır. Yüksekten avının üzerine dalış yaptığında, bilinen hayvanlar arasında en yüksek hızlara ulaşır.

Nerede yaşar?

Antarktika dışındaki tüm kıtalarda, kutup tundralarından tropik bölgelere kadar geniş bir alanda yaşar. Doğada genellikle sarp kayalıklarda ve kıyı yarlarında yuva yapar; şehirlerde ise gökdelenleri, köprüleri ve kilise kulelerini kullanabilir. Türkiye'de de ürer ve göç döneminde sık görülür.

Ne yer?

Başlıca besini, havada yakaladığı güvercin, sığırcık ve deniz kuşları gibi orta boy kuşlardır. Avını yüksekten fark eder, kanatlarını gövdesine yaklaştırarak çok hızlı bir dalışa geçer ve havada yakalar.

Davranış ve sosyal yaşam

Gökdoğanlar genellikle yıllarca aynı eşle kalır ve aynı yuva yerini kullanır. Kuzeyde üreyen popülasyonlar kışın güneye göç ederken, bazı popülasyonlar yıl boyunca aynı bölgede kalır.

Yavrular

Dişi genellikle 3–4 yumurta bırakır. Her iki ebeveyn de yavruların bakımına katılır. Yavrular, yuvadan ayrıldıktan sonra bir süre ebeveynlerinin yanında uçma ve avlanmayı öğrenir.

Koruma durumu

IUCN Kırmızı Listesi'nde "Asgari endişe" (LC) kategorisindedir. 20. yüzyılın ortasında DDT gibi tarım ilaçları yumurta kabuklarını incelterek gökdoğan popülasyonlarını birçok ülkede büyük ölçüde azaltmıştı. Bu ilaçların yasaklanması ve koruma programları sayesinde tür güçlü biçimde toparlanmıştır.

İlginç bilgiler

• Burun deliklerindeki küçük kemik çıkıntıların, yüksek hızda nefes almayı kolaylaştırdığı düşünülür.
• Gökdoğanın İngilizce adındaki "peregrine" kelimesi "gezgin" anlamına gelir.
• Şehirlerde yaşayan gökdoğanlar, güvercin popülasyonlarını doğal yoldan dengeler.